ArmenPress.am/rus/news/ 18 04 2020.

News in Russian


Հարցազրույց Ռուսաստանի հասարակական-քաղաքական գործիչ Հ. Օհանյանի հետ

 

- Պրն Օհանյան, Դուք որպես Ռուսաստանի հասարակական-քաղաքական գործիչ, ծնունդով Ղարաբաղցի, ինչպիսի՞ սպասումներ ունեք հայ-ռուսական կապերի ամրապնդման հեռանկարից: Ինչպե՞ս  կգնահատեիք Ղարաբաղում իրականացվող սոցիալ-տնտեսական ծրագրերի առաջընթացը:

 

-Նախ ցանկալի կլինի, որ վերադառնանք մեր արմատներին և Ղարաբաղի տեղ օգտագործենք Արցախ անունը: Ես  28 տարուց ավել չեմ եղել Արցախում, չունեմ որևէ կապ Արցախում ընթացող առաջխաղացումների հետ, հետևաբար չեմ կարող տալ որևէ գնահատական: Իհա՛րկե, տեղյակ եմ այնտեղ կատարվող իրադարձություններին, սակայն ոչ ավելին: Իսկ հայ-ռուսական հարաբերություններից սպասում եմ էլ ավելի սերտ մերձեցում:

 

-Կարո՞ղ ենք ենթադրել, որ այդ սերտ մերձեցմանը հրահրում է հենց Ռուսաստանը՝ զինելով Ադրբեջանին նոր ժամանակակից ռազմական տեխնիկայով:

 

-Սա ժանգոտված թեմա է, այս թեման անընդհատ խաղարկում են արևմտամետ ուժերը, հետապնդելով դավադիր նպատակ: Այդ սերտ մերձեցմանը առաջին հերթին հրահրում է Հայաստանի կառավարության նախատեղյակ անհաջող երկդեմ քաղաքականությունը: Եթե Հայաստանը շարունակի այդ երկերես քաղաքականությունը, նոր սադրանքներ են սպասում մեզ: Ինչ ցանես, այն էլ կհնձես:

 

-Ուզում եք ասել մենք չպետք է ունենանք այլընտրա՞նք:

 

-Եթե կոչվում ես ռազմավարական դաշնակից, ու սիրախաղում ես քո դաշնակցի թշնամու հետ, նման դաշնակցությունը խնդիրներ կունենա: Իսկ այլընտրանք կարող ենք ունենալ Չինաստանի կամ Իրանի հետ:

 

-Չի՞ թվում ձեզ արդյոք, որ Ռուսաստանը էլ ավելի է ուժազրկում Հայաստանի ինքնիշխանությունը:

 

-Հայաստանի ինքնիշխանությունը ուժազրկում է Հայաստանի դրածո կառավարությունը արևմտյան գլոբալիստական կաբալայի կողմից: Նայեք, ովքեր են կառավարությունում, Ազգային ժողովում, ինչպիսի օրենքներ են ընդունում, ինչպիսի սահմանադրություն են իրականացնում: Այսօր, այդ չափավոր ինքնիշխանությունը դեռևս գոյություն ունի ի շնորհիվ հայ-ռուսական կապերի:

 

- Ի՛նչ կարող եք ասել ապրիլյանի մասին: Եթե կարող եք, էլ ավելի մանրամասն ներկայացրեք ձեր տեսակետն, կապված՝ Ադրբեջանին Ռուսաստանի կողմից զենք մատակարարելու հետ:

 

-Եթե ուզում ենք իմանալ թե ինչպիսի ուժերի դրդմամբ սկսվեց ապրիլյան պատերազմը, եկեք տեսնենք, թե երկու օր հետո, ում կողմից կասեցվեց այդ հակամարտությունը: Այնժամ, ամեն ինչ կդրվի իր տեղը: Իսկ Ռուսաստանը զինտեխնիկա վաճառում է Ադրբեջանին այն բանի համար, որպեսզի՝

ա) թուլացնի ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ազդեցությունը այդ ոլորտում Ադրբեջանի վրա.

բ) Ռուսաստանը վաճառելով զենք Ադրբեջանին, նրան կանգնեցնում է պարտավորության առջև, որ այդ զենքը չի ծառայեցվի հարձակողական նպատակներին: Այսինքն Ադրբեջանը պարտավորություն է վերցնում Ռուսաստանի հանդեպ.

գ) այն հնարավորություն է ընձեռնում Ռուսաստանին զենք մատակարարել նաև Հայաստանին.

դ) զինելով երկու կողմին էլ ամենաժամանակակից տեխնիկայով, պատերազմը դարձնում է անիմաստ: Այսինքն առաջնային պլան է մղում երկկողմ կանխիչ գործոնը:

 

- Ասում են՝ Ստեփանակերտը ծաղկել սիրունացել է, օր օրի ավելի է շենանում: Ի՞նչ կարող եք ասել այդ առթիվ:

 

-Ստեփանակերտի շենացումը չափանիշ համարվել չի կարող: Ստեփանակերտով չի որոշվում շենացման աստիճանը: Իհարկե, հասկանում ենք՝ մեզ պետք է անկախ հանրապետությանը վայել, միջազգային չափանիշներին համապատասխան մայրաքաղաք, սակայն ոչ շրջանների հաշվին: Նայենք՝ ինչ վիճակում է գտնվում Մարտակերտը: Մի՞թե դրան է արժանի այդ քաղաքը, որը ժամանակին կերակրում էր ոչ միայն մարզը, այլև ողջ Ադրբեջանը իր գյուղատնտեսական մթերքներով, որը ամբողջ երկրով (ՍՍՀՄ) մեկ հռչակված էր իր գինեգործությամբ:

 

-Ձեր կարծիքով ի՞նչն է պատճառը, որ շրջանները մնում են այդ վիճակում, ինչպես օրինակ Մարտակերտն է:

 

-Հիմնական պատճառը հարկավոր է փնտրել Հայաստանի կառավարության ստվերային քաղաքականության մեջ: Եթե միջազգային բանկից ներմուծված հինգ միլիարդ դոլլարի հասնող վարկը օգտագործվեր նպատակային ձևով, մենք այսօր կունենայինք բարգավաճ երկիրԴուք հարցնում եք՝ ինչն է պատճա՞ռըԵթե սկսենք պատճառների թվարկումից, մեզ չի հերիքի մի ամբողջ հատոր, եթե անգամ այն սկիզբ առնի ամենամյա համահայկական դրամահավաքի տեղին օգտագործելուց և վերջանա ոսկու հանքերից ստացվող հարկերի տեղին վերաբաշխումից:

 

-Անձամբ Դուք քսան տարիների ընթացքում ցուցաբերե՞լ եք որևէ նյութական օգնություն: Օրինակ՝ ինչքան գիտենք մարտակերտցիները ստեղծեցին հիմնադրամ  և ցուցաբերեցին օգնությունԴուք մաս կազմու՞մ եք այդ ձեռնարկության: Որոշ մարտակերտցի գործարարներ ֆինանսական օգնություն են ցուցաբերել մարտակերտի չքավորներին: Դուք մաս կազմու՞մ եք այդ ամենին: Կամ ասենք, որպես գործարար, Դուք ցուցաբերե՞լ եք որևէ անհատական ակտիվություն այդ ուղղությամբ

 

-Ո՛չ, չեմ ցուցաբերել որևէ նյութական օգնություն: Առայժմ պատրաստ չեմ: Ես ինքս գտնվում եմ նյութական կարիքների մեջ: Միևնույն ժամանակ եկեք հասկանանք, թե ինչ է իրենից ներկայացնում այդ օգնություն կոչվածը: Որպեսզի համարվի հասկանալի, հարկավոր է իմանալ, թե ինչի կարիք է զգում տեղի բնակիչը: Անկասկած, տեղի բնակիչը զգում է արժանապատիվ աշխատանքի ու աշխատավարձի կարիք: Ինչպես գիտենք, շրջանը այդ առումով գտնվում է բավականին ծանր վիճակում: Որևէ մեկը որևէ քայլ կատարե՞լ է այդ ուղղությամբԻհարկե ողջունելի է ցանկացած հովանավորություն: Սակայն հարկավոր է նկատել, որ շատերը պատրաստվում են թողնել հայրենի հողը, ելնելով ֆինանսական դժվարություններից: Հերիք է կառուցենք եկեղեցիներ, ինչքան կա՝ բավարար է: Մեր համար առաջին հերթին մեր հոգիները պետք է դառնան եկեղեցիներ: Իսկ դառնալու համար հարկավոր է ոչ միայն հոգևոր այլև ֆիզիկական ապահովությունԻնչ վերաբերում է մարտակերտցիների դրամահավաքին՝ այո լսել եմ, չորսհարյուր մարտակերտցիներ երեք տարվա մեջ հավաքել են երեք միլիոն ռուբլի և Մարտակերտում տեղակայել լուսակալ ջահերՍա ողջունելի է: Սակայն եթե խորանանք, ու՞մ են պետք այդ ջահերը, որ տեղացին այդ լույսի տակ պետք է քայլի խավար հոգով: Եթե նա թեկուզև ստամոքսի հարցը լուծում է ձեռքը մեկնելով  հարևանի ծառից մեկ թուզ պոկելով, սակայն չունի գումար իր երեխային շրջկենտրոն կամ մայրաքաղաք հասցնելու բուժման նպատակովԻհարկե, հասկանում ենք՝ արվածը չարվածից լավ է: Սակայն մենք պետք է հասկանանք, թե որն է առաջնայինը և գործենք այդ ուղղությամբԻ՞նչ ասել է՝ որոշ գործարարներ գումար են տրամադրել մարտակերտի չքավորներին: Այդ երբ աշխատասեր մարտակերտցին դարձավ չքավոր: Ավելի ճիշտ, նրան փորձում են դարձնել այդպիսին: Հարկավոր է վերջ տալ այդ օգնություն կոչված ինքնամեծար հաճոյամոլություններին: Խոսքը վերաբերում է մի երկու կոպեկ տրամադրելուն: Մարտակերտցին մուրացկան չէ: Մի՛ դարձրեք նրան այդպիսին: Տվեք նրան արժանավայել աշխատանք, նա տեղում կլուծի և՛ լույսի, և՛ մայթի վերականգնման, և այլն հարցեր: Նա անչափ աշխատասեր է, գիտի իր աշխատանքի գինը, մնում է միայն նրան հատկացնել իրեն հասնելիք հնարավորությունըՄարտակերտի շրջանի վերականգնումը՝ Արցախի կառավարության պարտավորությունն է: Իսկ արտերկրում ապրող, բազում դժվարությունների դեմ կանգնած համերկրացիները հիմնականում կարող են հանդես գալ որպես կապավոր:

 

-Ի՞նչ եք առաջարկում: Ի՞նչ է հարկավոր անել:

 

-Առաջին հերթին հարկավոր է թեկուզև մասնավորապես վերականգնել շրջկենտրոնի նախկին հզորությունը: Իսկ հզորությունը կայանում է գյուղատնտեսության մեջ: Հարկավոր է փնտրել խոշոր ներդրող, որը հնարավորություն կընձեռի ոչ միայն ապահովել մի քանի հարյուր կամ հազար մարդու աշխատատեղ, այլև թույլ կտա ժողովրդին հարմար գնով հանձնել սեփական գյուղատնտեսական մթերքներ՝ գինու գործարանի շահագործման հեռանկարով:

 

-Իսկ ո՞րն է պատճառը ձեր կարծիքով, որ ներդրողներ կամ չեն հայտնվում, կամ էլ եթե կան, ապա շատ չնչին է նրանց ազդեցությունը Արցախի, մասնավորապես Մարտակերտի շրջանի շենացման գործում:   

 

Մտահոգությունը: Մտահոգությունն է պատճառը՝ 

1. ապրանքի փոխադրման ոչ բարենպաստ պայմանները.

2. Մարտակերտը շարունակում է մնալ որպես ռիսկի գոտի, չի բացառվում պատերազմի վերսկսման հնարավորությունը.

Ներդրողը, ասենք Ռուսաստանի, այն համոզմունքին է, որ ավելի լավ է ունենալ ֆաբրիկա, կամ ասենք խաղողի գործարան Ստավրոպոլի երկրամասում, կամ Կրասնոդարում և այլն, որտեղ կա միրգ, խաղի գրված կանոններ և, ամենակարևորը, մթերքը տեղափոխելու լայն հնարավորություններ, քան որևէ ռիսկային գոտումՆերդրողին հարկավոր է տալ նշանակալից արտոնություններ, ասենք՝ երեքից հինգ տարով ազատել հարկ մուծելուց, ազատել նրան ադմինիստրատիվ ճնշումներից և ամենակարևորը ստվերային ֆինանսական պարտադրանքներից: Ժողովրդի համար ամենակարևորը աշխատատեղերի ներկայությունն է արժանի աշխատավարձով: Պետությունը պետք է ապահովագրի, երաշխիքներ տա, որ Արարիչը մի արասցե, եթե հիմնարկությունը տուժի հավանական պատերազմի պատճառով, ուրեմն ամեն հնարավոր ձևերով կփոխհատուցվի ներդրողի ձեռնարկության վնասները: Այս հարցը էլ ավելի շուտ կհասունանա, եթե բացվեն ճանապարհները (երկաթուղագիծ) և լուծվի Արցախի կարգավիճակի հարցը:

 

-Ձեր կարծիքով Ռուսաստանում կգտնվեն մեծահարուստներ, ովքեր կարող են դիմել նման ռիսկի:

 

-Այո, կգտնվեն: Այո, կարող են: Սակայն կդիմե՞ն: Ես չգիտեմ հայ մեծահարուստի, ով պատրաստ կգտնվի մեր ժամանակներում ներդրում կատարել գյուղատնտեսության մեջ, այն էլ Մարտակերտում: Հայ, այսպես կոչված մեծահարուստները, գիտեն ինչի վրա գումար ծախսեն   Ռուսերեն ասած՝ им не до Мартакерта.

 

-Վերջապես Դուք կո՛ղմ եք, թե դեմ  մարտակերտցիների կողմից ցուցաբերվող անձնական ջանքերին:


-
Եթե ապրում ես մի բնակարանում, որտեղ անչափ ու անտանելի շոգ է, և չի սպասվում, որ մոտակա ժամանակներում կկատարվի եղանակի փոփոխություն, ուրեմն չարժէ հույս կապել ձեռքի քամհարի հետ: Հարկավոր է ձեռք բերել օդավորակավորիչ համասարքՈ՛չ դեմ չեմ: Ինչպե՛ս կարելի է լինել դեմ օգնությանը: Պարզապես, կողմ չեմ օգնության որոշ ձևերին:

 

-Ավելի լավ չէ ձեռին ունենալ քամհար, քան ոչինչ:

 

-Էլ ավելի լավը եղանակի փոփոխությունն է արհեստական ճանապարհով:

 

-Օրինակ:

 

-Օրինակ՝ հասնել այն բանին, որպեսզի Մարտակերտը համարվի եղբայր քաղաք, որևէ մեկ այլ ռուսական քաղաքի կամ ավանի, (շրջանի), այլ ոչ Լիբանանի, կամ որևէ արաբական երկրի ինչ որ քաղաքի: Արևմտյան ցանկացած պրոյեկտ հետապնդում է մեկ նպատակ, այն է՝ Արցախի անկախության միջազգային ճանաչում, որը էլ ավելի կխորացնի Արցախի կախվածությունը «միջազգային» գլոբալ համահարթեցնող ուժից: Մեր նպատակը շարունակում է մնալ Արցախի և Հայաստանի հանրապետության վերամիավորումը:

Առաջին հայացքից թվում է, թե ռուսական որևէ քույր քաղաքի հայտնությունը իրականացնելը դժվար իրագործելի խնդիր է, հաշվի առնելով ռուսական ստատուս քվո-ն, սակայն չի բացառվում, որ նման հարց ծագի մոտ ապագայում: Քույր քաղաք չի կարող համարվել մեկը: Մարտակերտը կարող է ունենալ մի քանի քույր քաղաքներ: Շատ կարևոր է, որպեսզի այդ քույր քաղաքը հայտնվի Ռուսաստանում: Այս հարցը իր մեջ պարունակում է տնտեսական գործոն:

 

-Ինչպիսի՞ նախադրյալներ կան դրա համար:

 

-Դրա համար ավելի շատ գոյություն ունի շարժառիթ՝ ասենք թե հայ-ռուսական բարեկամության տարելիցին (Գանձասարի դաշնագիր) նվիրված միջոցառում: Չէ՞ որ հենց Մարտակերտի շրջանից սկսվեց հայ-ռուսական բարեկամությանը շունչ տալու (պարսկական լծից ազատագրվելու) գաղափարի իրագործումը:

 

-Դուք զգաղվու՞մ եք այդ հարցով

 

-Այո:

 

-Կարո՞ղ ենք ակնկալել հաջողություններ այդ ուղղությամբ:

 

-Կարող եք մաղթել հաջողություններ:

 

- Մինչ դրան հասնելը, մենք կարող ենք ասել, որ  Արցախի, մասնավորապես Մարտակերտի շրջանի ժողովուրդը իր գլխին տեր ունի, ի դեմս Արա Հարությունյանի:

 

Մենք կարող ենք ասել՝ Տե՛ր..., ու տերտե՜ր..., մի ժողովուրդ խեղճ ու անտեր:

 

-Ես ճի՞շտ հասկացա՝ խեղճ... ժողովուրդ:

 

-Մեր ժողովուրդը հերոս ժողովուրդ է, մեծ հոգու տեր ժողովուրդ է, համբերատար ժողովուրդ է:  Չի կարելի խղճալ Մեծությանը: Նա ըզգում է միմիայն պատասխանատու, ազնիվ ու էֆեկտիվ ղեկավարության կարիք:

 

Հարցազրույցը վարեց Ալվարդ Սարգսյանը





 4/04/2020

Айреник


-Պրն Օհանյան Ձեր երկրպագուները հետաքրքրված են Ձեզնով: Նրանք տարբեր ձևերով փորձում են Ձեր մասին ստանալ ինչքան հնարավոր է շատ ինֆորմացիա: Վերջերս Հարավային Բուտովոյում կազմակերպված Ձեր պոեզիայի երեկոին գտնվող հայ ուսանողներից  շատերը գոհ  չեն Ձեր անձնական կյանքին նվիրված ինֆորմացիայի պակասությունից: Մենք, ես ի նկատի ունեմ «Հայրենիք» ակումբը, որպես Ձեր երեկոյի կազմակերպիչ, ստանում ենք նամակներ, որտեղ հայ ունկնդիրները պահանջում են ներկայացնել Ձեր մասին ինֆորմացիա՝ որտեղ եք ապրում, որն է Ձեր հոբին, որտեղ եք հանգստանում, ինչպիսի պլաններ ունեք առաջիկայում և այլն:


Դուք պատրա՞ստ եք մեր հարցերին մանրամասն պատասխանել ինչքան հնարավոր է անկեղծ:


-Տալիս եմ ազնիվ կոմերիտականի խոսք, որ պատրաստ եմ անկեղծ պատասխանել բոլոր հարցերին, բացառությամբ հարցերի, որոնք համարվում են խիստ անձնական և ենթակա չեն հանրայնացման:


-Շնորհակալություն: Եվ այսպես, ասացեք խնդրեմ, որտեղ եք ծնվել,  որտեղ եք ավարտել միջնակարգը: Առայժմ այսքանը:


-Ծնվել եմ Ստեփանակերտում, սակայն ինձ համարում եմ Մարտակերտցի, քանի որ մանկությունս անց եմ կացրել Մարտակերտում, ավարտել եմ միջնակարգը Մարտակերտում, երկար տարիներ աշխատել եմ Մարտակերտում, մայրս Մարտակերտցի է (Անդրյանների և Պետրոսյանների ցեղից), խմել եմ Մարտակերտի ջուրը, շնչել օդը,  ձեռք եմ բերել Մարտակերտցուն վայել խառնվածք, մի խոսքով ուղ ու ծուծով Մարտակերտցի եմ: Ինչպես ասացի ավարտել եմ Մարտակերտի միջնակարգ (ինտերնատ) դպրոցը:


-Իսկ ինչպես էիք սովորում դպրոցում: Սիրու՞մ էիք դպրոցը:


-Դպրոցում ես շատ հմուտ և ունակ աշակերտ էի։ Ես տանը երբեք դաս չեի սովորում։ Դասամիջոցին դասը աչքի տակով անց կացնելը հերիք էր, որպեսզի 5 ստանայի։ Խոսքը հիմնականում պատմողական առարկաների մասին է։ Դպրոցը ավարտել եմ 4 և 5 գնահատականներով։ Սակայն հաշվի առնելով, որ ունեի մեկ 3 գնահատական, այն էլ մաթեմատիկայից, կարելի է համարել, որ միջակ սովորող էի: Համակրում էի պատմողական առարկաները: Սիրում էի Աշխարհագրություն, Պատմություն, Գրականություն, և հակառակը ինձ համակում էր դեպրեսիան երբ դուռը բացվում և ներս էր մտնում քիմիայի կամ մաթեմատիկայի դասատուն: Վերջիններիս մեկ ժամը իմ համար հավասար էր մեկ տարվան: Դպրոց հաճախել չեմ սիրել: Ասեմ ավելին իմ սիրտը խառնում էր դպրոցից: Երազում էի երբ պետք է ազատվեմ այդ դժողքից: Ամեն անգամ երբ դասատուն նայում էր ցուցակը, երբ նրա աչքերը վերից վար էին իջնում (իսկ իմ անունը գտնվում էր ներքևում) իմ սիրտը այնպես էր սկսում հարվածել, կարծես իմ մեջ երկրաշարժ էր պայթում: Ես չեի վախենում՝ ոչ շնից, ոչ օձից, ոչ կրակից  և այլն, սակայն դասի ժամանակ, ամեն անգամ ինձ համակում էր տհաճ այդ զգացումը: Լավ է որ ինֆարտ չեմ ստացել: Ես այդ դպրոցում իմ գոյությունը պահպանել եմ միմիայն աշխարհագրության, պատմության և գրականության շնորհիվ:


-Դպրոցական տարիներին ի՞նչ էիք երազում դառնալ:


-Նախ առաջին հերթին ես երազում էի ավարտել դպրոցը: Սա իմ առաջին երազանքն էր: Ինձ միշտ թվում էր, որ դպրոցը սահմանափակում է իմ հոգու ազատությունը, ով ուզում էր անընդհատ խաղալ, խաղալ ու խաղալ: Դպրոցը սահմանափակում էր, հանուն ուղեղի զարգացման: Իհա՛րկե հասկանում ենք: Իմ երկրորդ երազանքն էր դառնալ կինոռեժիսոր:


-Ինչպիսին էր Ձեր հարաբերությունները դասարանի մնացած աշակերտների հետ:


-Նրանց համար էր հարթ, ովքեր շփվող էին: Ես շփվող չեի: Հաճախ ամբողջ դասարանով մեկ պայմանավորվում էին և չեին խոսում հետս: Մեր դասարանում չհաշված մի քանի լավ սովորողներից, մնացածները տգետ խլուրդներ էին: Շատ հաճախ արհեստական կռիվներ էին պատրաստում իմ դեմ: Ես փոխեցի դպրոցը, և տասերորդ դասարանը ավարտեցի նոր դպրոցում (ինտերնատ): Մի խոսքով իմ դպրոցական տարիներից լավ բան չեմ հիշում:


-Ահա թե ինչ է նշանակում շփվող լինել:


-Չշփվելը միակ պատճառը չէ: Ես մեկ տարի շուտ եմ գնացել դպրոց, այդ տարբերությունը ես զգացել եմ հոգեպես և ֆիզիկապես: Անընդհատ կռիվների մեջ էի: Ծեծում էի, ծեծվում և այլն: Դպրոցում միշտ միայնակ եմ եղել: 


-Միայնակություն: Ինչքա՜ն շատ բան կա այդ բառի մեջ:


-Ես աղքատ ընտանիքից էի: Հայրս հասարակ բանվոր էր ու շրջապատի համար տարօրինակ մարդ: Հայրս ուներ տելեպատիայի հատկություններ: Օրինակ որ նա ասում էր վաղը ինքնաթիռա ընկնելու, կողքի մարդիկ թղթե ինքնաթիռ էին պատրաստում, շպրտում ու խմբովի ձեռ առնում: Բայց երբ հաջորդ օրը ինքնաթիռը ընկավ Սիբիրում, ոչ մեկը չփորձեց անգամ ի մի բերել զգուշացվածը: Հերս ասում էր հուդաներն են ամբողջ աշխարհը խառնում, նրանք դա անում են օդի միջոցով, ասում էր. «կտեսնեք ուղիղ մեկ տարի հետո Մարտակերտում քարը քարին չի մնա, Մարտակերտում հայ չի մնալու»: Ինչպես միշտ ձեռ էին առնում: Բայց չանցած մեկ տարի կռիվը սկսվեց, և Մարտակերտը զավթեցին թուրքերը: Ես չեմ հիշում հորս կողմից ասված մեկ զգուշացում, որ կատարված չլիներ: Հաճախ իր կողմից ասվածը, չնայած համոզված էի, որ պետք է կատարվեր, միևնույն է չեի ասում, որպեսզի չդառնայի ծաղրի առարկա: Օրինակ ասում էր. «Միջին Ասիայում երկրաշարժ է լինելու»: Հաջորդ օրը երկրաշարժ եղավ Միջին Ասիայում: Ես այդպես էլ ոչ մեկին չասացի, որ դրա մասին մենք տեղյակ էինք: Բազում, բազում դեպքեր, ինչ ասում էր կատարվում էր: Ամբողջ Մարտակերտը հորս ճանաչում էր որպես գիժ, խելքից պակաս: Իսկ ինձ գժի տղա:

Ես հպարտ եմ, որ ունեցել եմ նման հայր: Ողջ Ղարաբաղում, էլ չեմ ասում Հայաստանում չեր գտնվի մեկը, որ լիներ  բազմակողմանիորեն այդքան զարգացած: Նա մաթեմատիկոս էր, ամբողջությամբ գիտեր տիեզերքը, համաստեղությունները, անգիր գիտեր հին հայկական տոմարները, քաջ գիտեր Կենսաբանություն, Բուսաբանություն, անգիր գիտեր ողջ քարտեզը, անգամ մանր քաղաքները, գիտեր ողջ գրականությունը, հայ և արտասահմանյան պոեզիան, էլ չեմ ասում պատմությունը, սկսած անտիկ դարաշրջանից մինչև մեր օրերը, նվագում էր գարմոն, հորինում էր երգեր և ամենակարևորը խոսում էր այնպիսի բաներից, որոնք հասու չեին տեղի բնակչությանը: Նա այս երկրից չեր: Ես հիմա եմ շատ բաներ հասկանում նրա ասածներից: Նա հորինում էր, հորինում, անընդհատ հորինում:

Իմ ողջ մանկության տարիներին և դպրոցում  և փողոցում ինձ ձեռ էին առնում: Ես էլ անընդհատ կռվում էի, հաճախ ծեծում, մեկ մեկ ծեծվում ինձնից տարիքով տղերքի կողմից: Սրանով ուզում եմ ասեմ, որ ունեցել եմ ոչ հասարակ անցյալ: Եղել եմ բանվորի տղա, այն էլ շրջապատի համար շատ տարօրինակ մարդու, եղել ենք անընդհատ պարտքերի մեջ, որն էլ ազդում էր իմ պատանեկան տրամադրության վրա: Կարելի է ասել ունեցել եմ խոցված պատանեկություն: Համոզված եմ, իմ ունկնդիրը չի ցանկանա տեսնել ինձ նման վիճակում: Գիտեմ, չեմ արդարացնում նրա սպասումները, նման պատասխանով: Դառը արդարությունը ընդանրապես չեն ներկայացնում և դա ճիշտ է: Սակայն ես տվել եմ ազնիվ կոմերիտականի խոսք, և պատրաստ եմ մանրամասն ներկայացնել ճշմարտությունը այնպես ինչպես կա:


-Կարելի՞ է համարել, որ Ձեր ստեղծագործական ճիղը Ձեզ փոխանցվել է հոր կողմից:


-Անկասկած: Իմ ներսի ստեղծագործական ողջ շտեմարանը լցվել է իր գենի շնորհիվ: Գործարարի ճիղը անցել է մայրական կողմից: Իմ ծնողներից ես ստացել եմ, ինչ պետք է՝ մի կողմից կրեատիվ մտածելակերպ, ստեղծագործական հզոր պոտենցիալ, մյուս կողմից գործարարություն, աշխատասիրություն:


-Մի խոսքով Դուք գոհ չեք Ձեր պատանեկության տարիներից:


-Օ, ո՛չ, դրա հետ միասին ես ունեցել եմ երջանիկ պատանեկություն: Անչափ գոհ եմ Արարչից, որ ծնվել և մասնավորապես մեծացել եմ Մարտակերտում: Ես հոգով ներ էի շնչում ամեն մի մասունք, սկսած հիասքանչ արևածագից մինչև վառ մայրամուտ: Ես խաղից կուշտ եմ: Բնության տված հաճույքներից առավել ևս: Մինչև օրս խոտի թարմ հոտը իմ մեջ է: Ես կուշտ եմ ու երջանիկ առաջին հերթին բնության թովչանքից ու նրա տված բարիքներից: Մեր թթի թափը, շալի շուրջ ծալպատակ աննկարագրելի տեսարանը, մեր արևաճաք նռան քաղը, խաղողաքաղը, (մոշի, ծնեփակի), աքաղաղի կանչը, ոսկեգույն ցորենի արտի ծփանքը, կակաչապատ լանջերի օրորը, մեր պանիրն ու թոնրի հացը, մեր նոր ծնված գառան ոտքի կանգնելու ճիգը,  մեր հանդերը, ձորերը, լեռները, քարերը, կանաչ հովտերում  անցկացրած խաղերը՝ (ֆուտբոլ, քարտեր, էշի-քուռակի, բոփսիկի, նըլը-նալի, ծըյրը-ծայրի, ջուջըհալի, ջըջը-լախկի, ման-թաքի և բազում այլ խաղեր), մի խոսքով ամեն ամենը ինչ կապված է բնության գրկում ապրած երջանիկ օրերի հետ, ամուր հաստաված է իմ հոգում: Ես գոհ եմ ու երջանիկ, որ ունեցել եմ նման անցյալ: Այդ երջանկության համար ես երախտապարտ եմ Արարչին, իմ մայր հայրենիքին, իմ ծնողներին: Մի խոսքով ես ապրել եմ երջանիկ պահեր, ապրել եմ Մարտակերտի բնության ողջ հմայքը:


-Ես ճիշտ հասկացա, որ Դուք նեղված էիք միայն տեղի բնակչությունից:


-Ո՛չ, ճիշտ չեք հասկացել: Դուք պարզապես տեղյակ չեք տեղի բնակչությունից: Որպեսզի Դուք իմանաք թե ինչ է նշանակում տեղի բնակչություն, Դուք պետք է ծնվեք և երկար տարիներ ապրեք ու աշխատեք այնտեղ: Տեղի բնակչության 90 տոկոսը աշխատասեր, հոգին  լայն, սիրտը բաց ազնիվ մարդիկ են: Նրանց հետ շփվելը մեծ երջանկություն է: Իմ պայքարը մնացած 10 տոկոսի հետ էր: Սա այն տոկոսն է, որը ներկա է ցանկացած ժողովրդի մեջ: Մենք չպետք է հենվենք անվորակ մասսայի վրա, ովքեր բանսարկուներ են, ստախոսներ, աչքները ուրիշի ունեցվածքին տնկողներ և այլն: Եկեք հասարակության այդ տականք ներկայացնող մասին դնենք մի կողմ: Մեր պատմության մեջ ցավոք սրտի եղել են այլ ազգերի հետ արյունակցական կապեր, նամանավանդ երբ Հայաստանը երկար դարեր գտնվում էր լծի տակ, և եկեք համարենք որ այդ տականքը, արյունապղծության հետևանք է: Իսկական հայերը լուսավոր են, սպիտակ մաշկով, արևագույն, աշխատասեր, սեփական քրտինքի տեր, իսկ իմ պրոբլեմը եղել և շարունակում է մնալ թրիքի գույն ունեցող, խուժան գենի տեր մարդանման էակը: Ասածս չի վերաբերում թուխ տեսք ունեցող բոլոր հայերին: Իմ ասածը վերաբերում է նրանց,  ում արտաքինը և ահավոր ներքինը մատնում է իրենց, որ հայացած բոշաներ են, կամ բաշիբոզուկ թուրքեր,  ում մեջ հոսում է թալանչու ու մարդասպանի արյունը: Արցախյան պատերազմում նմանները հաճույք էին ստանում թուրքի գլուխ կտրելուց, և հիմնականում ավելի շատ զբաղվում էին թալանով: Այո, ցավոք սրտի իմ արարիչ ազգը ինքնամաքրման կարիք է զգում:


-Ինչ կարծիքի եք, իրո՞ք պետք է նման ձևով ներկայացնել ազգը:


-Իհարկե ես կարող եմ ներկայացնել իմ ազգը մաքրամաքուր ձևով, նամանավանդ, որ ամեն մի խոսք ազդում է ներկայիս մատաղ սերնդին, սակայն համոզված եմ, մեզ ավելի շատ պետք է ինքնորոշ, գույները տարբերող խորագետ  սերունդ, ազգասեր, հայրենասեր և ոչ ազգապաշտ:


-Ինչպե՞ս կարող է խուժան գենից ազատվել հայացած Ձեր ասած բաշիբոզուկը, եթե նա հայացել է ընդհամենը ազգանունը փոխելով կամ արյունակցական կապով:


-Միայն հավատքով: Ես ամենայն հոգով հարգում, նույնիսկ սիրում եմ մի շարք ազգերի: Սակայն գտնում եմ, որ ամեն թռչյուն իր երամի հետ պետք է թռչի: Խորհրդային տարիներին Հայաստանում բնակվող համարյա բոլոր գնչուները, եզդիները, ասորիները, քրդերը փոխել են իրենց ազգանունները, նրանցից շատերը շարունակում են աղջիկ չտալ, սակայն հարսնացու ընտրել հայերից: Կարո՞ղ եք ասել ինչ է սա նշանակում: Դեռ էլ չեմ ասում տասնյակ հազարավոր հրեաներ, սկսած Տիգրան Մեծի ժամանակներից, ովքեր հայացել են ՄԹ առաջ, և այսօր զավթել են մեր երկիրը ներսից։


-Միգուցե պետք չէ այդ թեման խորացնել: Այն, էլ ավելի կհեռացնի գույները իրարից: Միգուցե պետք չէ գույների վրա կենտրոնանալ:


-Համաձայն եմ Ձեզ հետ, գույների վրա կենտրոնանալ պետք չէ: Սակայն պետք չէ նաև վերցնել հայի ազգանունը: Ես Մոսկվայում գիտեմ շատ եզդիների, քրդերի, գնչուների, մարդասպանությամբ ու թալանով զբաղված՝ այլազգիների, ովքեր կրում են հայի ազգանուն: Մենք պետք է հասկանանք խոսքի իմաստը, որ մեր դեմ շարունակական իր պայքարն է մղում մի ներքին թշնամի, ով դարերից խառնել ու շարունակում է վերուվար անել հայի բուն ներքնաշխարհը, նրա կենսակերպը: Սա ավելի վտանգավոր է, քան արտաքին երևացող թշնամին: Սրա դեմ հարկավոր է լայն պայքար սկսել:


-Եկեք փոխենք թեման: Դուք Ձեզ համարու՞մ եք հայկական էլիտայի անդամ:


-Նախ չեմ հասկանում ինչ ասել է հայկական էլիտա: Հայաստանում գործում են տարբեր խմբակցություններ, խմբավորումներ, որոնց ներկայացուցիչները իրենց համարում են էլիտայի անդամներ: Էլիտա հասկացությունը կրում է նեղ շրջափակ բնույթ: Ո՛չ, որևէ էլիտայի չեմ պատկանում:


-Ինչպիսի՞ կրթություն ունեք Դուք:


-Ունեմ բարձրագույն կրթություն: Ավարտել եմ Մոսկվայի պետական վարչության Համալսարանը:


-Ինչի՞ց կարո՞ղ եք վախենալ:


-Ունեմ մտավախություն Արարչի, ով ստեղծել է տիեզերքը, ինչպես նաև իմ մերձավորների հանդեպ:


-Դուք Ձեզ համարու՞մ եք նյութապես հարուստ:


-Ես բավարարի կողմնակից եմ: Բավարարվում եմ իմ համեստ ունեցվացքով:


-Դուք ունե՞ք թշնամիներ:


-Թշնամիներ չունեմ, ունեմ հակառակորդներ:


-Ձեր սիրած երգիչը կամ երգչուհին:


-Ես երգ ու երաժշտության խելագար եմ: Սիրում եմ տարբեր ժանրեր և տարբեր ժանրերի երգիչներ ու երգչուհիներ: Ամենին մի ձևով եմ ընկալում և սիրում: Չեմ կարող առանձնացնել:


-Ձեր սիրած քաղաքը:


-Երևան:


-Ձեր սիրած բանաստեղծը:


-Հովհաննես Թումանյան:


-Ձեր սիրած դասատուն: Կարող եք տալ անուն:


-Գրականության դասատուն (Ժուլետա Խաչատրյան):


-Ձեր սիրած կերակրատեսակը:


- Դոլմա։


 - Ո՞րն է ձեր սիրած միրգը:


-Ես սիրում եմ բոլոր մրգերը: Ամեն միրգ իր տեղը միակն է ու անփոխարինելի: Սակայն եթե ստիպված լինեմ առանձնացնելու, մատնացույց  կանեի նուռը:


-Ո՞րն է ձեր սիրած ֆիլմը:


-Այօրվա աչքերով և հոգով՝ չունեմ սիրած ֆիլմ: Եթե նման հարց ծագեր իմ դպրոցական տարիներին անշուշտ կասեի «Ծաղիկը և քարը» (հնդկական ֆիլմ): Փոքր ժամանակ մեր՝ պատանիներիս համար երջանկության աղբյուր էր հանդիսանում հնդկական դերասան Դխարմենդրան (Շակա): Ես նրան անձնական կյանքում առողջություն, երջանկություն եմ ցանկանում: Ներկայում չեմ նայում հնդկական ֆիլմեր: Նույնիսկ զարմանում եմ, թե այն ժամանակ ինչպես էինք ինքնամոռաց ձևով հափշտակված հայացքով լրիվությամբ տրվում էկրանին: Չնայած կատարվել է հոգևոր արժեքների փոփոխություն, սակայն այն ժամանակ մենք ավելի երջանիկ էինք:


-Ձեր սիրած ժողովրդական հերոսը:


-Անդրանիկ Օզանյան:


-Սիրած քաղաքական գործիչը:


-Չունեմ սիրած քաղաքական գործիչ:


-Դուք հավատում եք Աստծուն: Եթե այո, ինչպիսի՞ հավատքի ուղղության (կրոնի) կողմնակից եք:


-Ո՛չ մի կրոնի կողմնակից չեմ: Հավատում եմ ընդհանուր միակ կենդանի Արարչին, առանց որևէ միջնորդության: Իմ մեջ կա Աստվածավախություն, Հիսուսի հանդեպ, որպես Աստծո որդու, որպես մարգարեի, որպես փրկչի՝ յուրահատուկ մոտեցում:


-Ի՞նչ կասեք Հայ Առաքելական եկեղեցու, ինչպես նաև աղանդավորական շարժման մասին:


-Հավատքի հետ կապված հարցը խիստ անձնական հարց է: Ամենը ինքն է որոշում, թե ինչ է իրեն պետք: Ոչինչ չեմ կարող ասել: Միայն կասեմ, որ ամուր, անկախ պետականություն ունենալու հարցում, Հայ առաքելական եկեղեցու դերը նշանակալից է:


-Ես ճի՞շտ հասկացա, որ Դուք Ձեզ քրիստոնյա չեք համարում:


-Եթե քրիստոսը քարոզել է սեր ու ամենայն բարին, եթե նա հաստատել է երկնային կյանքը,  ուրեմն հոգով, կարող եք ինձ համարել քրիստոնյա: Պարզապես իմ կապը Արարչի հետ շարունակում է մնալ ուղիղ: Քրիստոնեական արժեքների թույլ կրող եմ: Ասում եմ թույլ, որովհետև պատրաստ չեմ ներելու ամեն վհուկի:


-Ինչպիսի՞ հատկանիշ եք առավել գերադասում մարդու մեջ:


-Նվիրվածությունը:


-Դուք ունե՞ք մոտիկ ընկերներ Մոսկվայում:


-Այո, ունեմ մի քանի մոտիկ ընկերներ Մոսկվայում: Գործընկերներ ավելի շատ:


-Ձեր մեջ կա՞ էգոիստական հատկություն:


-Արժանապատվության զգացումը հաճախ կարող է հանդես գալ էգոիզմի տեսքով: Ինքնասիրությունը չունի որևէ կապ էգոիզմի հետ: Ո՛չ:  Քանի որ ես դողում եմ իմ հարազատների հետ կատարվող ամեն մի տհաճ երևույթից: Ես շատ խորը հոգեկան ցավ եմ ապրում, այն արհավիրքների հետևանքների համար, ինչ կատարվում է աշխարհի տարբեր երկրներում: Ամեն անգամ երբ միացնում եմ հեռուստացույցը և նայում եմ աշխարհի նորությունները, ինձ պատում է դեպրեսիան: Միթե էգոիստը կարող է այդքան սրտին մոտ ընդունել աշխարհում տեղի ունեցած դժբախտ պատահարները:


-Ի՞նչպիսի նշանակություն ունի  Ձեզ համար փողը: Ինչպիսի՞ն է Ձեր վերաբերմունքը փողի հադեպ:


-Ես միշտ լսել եմ, որ փողը կեխտ է: Ես միշտ աշխատում էի, սակայն ձեռք բերած գումարով ոչնչի չեի հասնում: Քսանութ տարվա մեջ, բազմիցս անգամ խրվել եմ պարտքերի մեջ: Ես հասկացա որ պրոբլեմը գտնվում է իմ ուղեղի մեջ: Փոխեցի իմ հայացքը փողի հանդեպ: Ես նրան սկսեցի նայել ոչ թե որպես կեխտի, այլ Արարչի կողմից ինձ տրված պարգևատրության իմ աշխատանքի հանդեպ: Այդ օրվանից ես սկսեցի ամրապնդել իմ ներքին պոտենցիալը:


-Ի՞նչ է Ձեր համար հպարտությունը:


-Նայած ինչպիսի հպարտություն: Եթե հպարտ ես Արարչի օրհնությունով, հայրենիքով, ընտանիքով ուրիշ հարց է: Իսկ եթե հպարտ ես ինքդ քեզնով, որ տաղանդ ես ամենակարող, սա արդեն ուրիշ հարց է: Ինքը իրենով, իր ես-ով հպարտ մարդը նման է փուչիկի, որը վաղ թե ուշ պետք է պայթի: Արարիչը թող հեռու տանի նման հպարտությունից:


-Դուք չարախնդրություն կրու՞մ եք Ձեր մեջ:


-Ես ոչինչ չեմ մոռանում:  Հիմնականում տալիս եմ պատասխան: Բացառություն ևս կարող է լինել: Ասենք կարևոր հանդիպում ունեմ, և չեի չանկանա գնալ այդ հանդիպմանը կապտած աչքով: Սակայն եթե անգամ կուլ տամ, միևնույն է, ես նրան վերադառնողն եմ: Սա իհարկե հակասում է քրիստոնեական իմ հայացքին և կարող ենք անվանել թուլություն:


-Իսկ ի՞նչ կանեք, եթե հայտնաբերեք Ձեր հակառակորդին:


-Ներկա դրությամբ, հակառակորդներին, լինեն դրանք նախկին թե ներկայիս, լուրջ չեմ ընդունում: Ես չունեմ լուրջ հակառակորդ:


-Դուք բանաստեղ՞ծ էք, թե ձեռներեց։


- Ես ինձ ավելի շատ զգում եմ որպես նկարիչ, քանդակագործ, երաժիշտ, իսկ էլ ավելին ինձ զգում եմ որպես ռեժիսոր: Դեռ էլ չեմ ասում երգեր հորինող: Հաճախ իմ ուղեղից պարզապես ծորում են տարբեր ժանրերի երաժշտություններ: Իմ մեջ ձեռներեցն ու ստեղծագործը համերաշխ գոյատևում են մեկ կտուրի տակ: Հաճախ կոմերցիոն  գործողություններում ցուցաբերում եմ ստեղծագործական մոտեցում: Իսկ եթե փորձենք կոշտ ձևով առանձնացնել, ցերեկը ակտիվություն կցուցաբերի ձեռներեցը, գիշերը ստեղծագործը:


-Դուք Ձեզ համարու՞մ եք հաջողակ-հասցնող ձեռներեց:


-Ո՛չ, ես չեմ հասցնում: Իմ համար միակ դեֆիցիտը ժամանակն է:


-Դուք որպես Արցախցի ինչպիսի ներդրում ունեք Արցախյան շարժման մեջ: Դուք կռվե՞լ եք Ղարաբաղյան պատերազմում: Պատմեք խնդրեմ այդ տարիների Ձեր գործունեության մասին:


-Արցախյան հակամարտության մեջ ամեն ոք, ամեն մի հայ կռվել է իր ձևով: Վարորդը իր ավտոմեքենան է վարել, բժիշկը իր բժշկությունն է արել, հոգևորականը իր աղոթքն է արել, մասնավոր հողագործը անգամ կռվի ժամանակ շարունակել է իր հողը վարել: Բոլոր նրանք ովքեր մեծահասակ էին հոգով են կռվել, նրանք ովքեր մտավորական էին մտքով են կռվել: Ինչ մնում է ինձ, ակտիվ մասնակցություն եմ ունեցել միտինգներին սկսած առաջին հենց օրից, բոլորի պես կանգնել եմ դիրքերում, մինչ կռիվը սկսելը ստեղծել եմ ջոկատ և մոտակա անտառում նախապատրաստական-պաշտպանական աշխատանքներ եմ կազմակերպել, հուսով, որ ջոկատը կզինվի և սպասվելիք պատերազմին պատրաստ կգտնվի: Սակայն ցավոք շրջկենտրոնում խիստ զենքի պակաս էր զգացվում, եղած զենքն էլ տրվում էր նպատակային մտահղացությամբ, որն էլ ստիպեց ինձ իմ ջոկատը զինելու նպատակով մեկնել Երևան: Երևանում զենքը կանգնած ինձ չեր սպասում: Դռները որոնք ծեծեցի գրկաբաց պատրաստ էին լսելու իմ խնդրանքը միայն այն բանից հետո, երբ պատրաստ կգտնվեի երդմնակալության: Ես պատրատ չեի դառնալու ոչ դաշնակցական, ոչ ռամկավար, ոչ էլ ՀՀՇ-ական:

Ստիպված եղա կապվել Մոսկվայում գործող իմ հայրենակից Արտուր Սարգսյանի հետ և  կարճ զրույցից հետո պարզ եղավ անելիքը այն է՝ շրջանի բնակչությանը և արդեն կռվի բռնվող  ջոկատների ընտանիքներին  ապահովել ֆինանսով, սննդամթերքով, կազմակերպել այլ օգնություններ: Այդ ծրագիրը մենք իմ համերկրացի Վարդան Գրիգորյանի հետ հաջող նպատակին հասցրեցինք, ոչ միայն մեկ, երկու, այլ մի շարք էտապներով: Մենք ծավալեցինք մեր աշխատանքները ներգրավելով Ռամկավար ազատական կուսակցությանը, որը իր օգնությունները ծավալում էր մասնավորապես մեր միջոցով: Հատուկ շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել Ռամկավար Ազատական Կուսակցության այնժամյա փոխնախագահ Կարեն Կոնստանդյանին ով անշահախնդիր մեզ օգնում էր բոլոր հարցերում: Ում միջոցով մենք հաղթահարում էինք բյուրոկրատական արգելքները, ում միջնորդությամբ հացի փուռերը ընդունում էին մեր պատվերները, ի վերջո սնունդը հասցնելու Ղարաբաղյան լանջերում տուն ու տեղ կորցրած փախստականներին: Կարեն Կոնստանդյանի միջոցով մենք հայտնվեցինք ՀՀ գենշտաբում, մենք մեր կոշտ մարտահրավերը նետեցին պառակտիչ գործունեություն վարող ԱԻՄ միությանը:  Մի շարք անգամ Արցախ կոմիտեի միջոցով, առանձին վերցրած իմ անձնական ջանքերով,  կազմակերպչական ճիգերով իրագործվել է զենքի հայթայթում Ռուսաստանում, որը հաջող հասցվեց Ղարաբաղ և հայտնվեց Սամվել Բաբայանի պահեստում:

Սա եղավ վերևից տրված իմ դերը:


-Դուք Ձեզ մեղավոր զգու՞մ եք ինչ որ հարցում:


-Լրիվությամբ մարդու ձեռքին չէ իր ճակատագիրը: Հաճախ փորձում ես անել մի բան, ստացվում է բոլորովի մեկ այլ բան: Ես շնորհակալ եմ բոլոր այն տղերքից, ովքեր հավատում էին ինձ, ովքեր ինձնից սպասում էին անսպասելին: Շնորհակալ եմ իմ ընկերներ Բորիսից, Արմիկ Բադունցից, Գառնիկից, Լենինավանի և Ներքին Հոռաթաղի բոլոր տղերքից, ովքեր ինձ հետ միասին անտառում ապաստարաններ էին պատրաստում, ովքեր սպասում էին որ շուտով կվերադառնամ զենք ու զինամթերքով: Առանձնապես ես ինձ մեղավոր եմ զգում Արտուր Խաչատրյանի հանդեպ, ով համոզված էր մեր նորաստեղծ խմբի սպասվող հաջողությունների մեջ, ով օրեր էր հաշվում իմ վերադարձին, ով ստիպված եղավ մտնել մեկ այլ խումբ, ով կռվեց և հաղթեց: Արտուր Խաչատրյանը ինքնազոհության պատրաստ հայրենասեր էր, հոգով ու սրտով նվիրված ՊԱՏՐԱՍՏԻ ՄԱՐՏԻԿ:


-Իսկ հնարավո՞ր է, որ Դուք ցուցաբերել եք ավել-զգուշություն ընտրելով ոչ թե դժվար ճանապարհը այլ թեկուզև ոչ պակաս կարևոր սակայն ավելի ապահով պայքարի տարբերակ:

Եթե առանձնացնելու լինեք, Ձեր կողմից ինչպիսի արարք կհամարեիք նշանակալից այն դժվարին օրերին:


-Շատ անհամեստ է հնչում երբ մարդ խոսում է իր կատարած կարևոր նշանակության գործերի մասին:

Սակայն երբ խոսքը վերաբերում է ավել-զգուշությանը, բնականաբար չես կարող չցուցաբերել հետազդեցություն այդ կրքի հանդեպ: Չնայած ավել-զգուշությունը, վախը, որպես մարմնական և հոգևոր նախազգուշացում կարևոր դերակատարություն ունի մարդու կյանքում, սակայն այն օրերին զգուշությունը իմ համար չուներ որևէ նշանակություն: Բերեմ մեկ օրինակ: Պատերազմի նախօրեին, երբ հետևում էր մնացել Սումգայիթյան և Բաքվի եղեռնը, երբ իր գագաթնակետին էր հասել թշնամանքը, այդ իրավիճակում ադրբեջանցիները պատանդ էին վերցրել Մարտակերտցի մի քանի աղջիկների ու տղաների: Նրանց ծնողները գոռում գոչյունները գցած սեփական մազերն էին քանդում: Դուք պատկերացնու՞մ էք ինչպիսի իրավիճակ էր:

Այդ իրավիճակում իմ կողմից կազմակերպվեց և ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի ներկայությամբ առևանգվեց Մարտակերտ ժամանած ԽՍՀՄ Դատախազության Հատուկ կարևոր նշանակության քննիչների խումբը:

Ես իմ նամակի մեջ տվեցի 24 ժամ ժամանակ որպեսզի Մարտակերտում տեղակայված ռազմական կոմենդատուրան մտնի թուրքի գյուղը և ազատի գերությունից մեր երիտասարդներին: Հակառակ դեպքում գրված էր նամակում, քննիչների կյանքը չի երաշխավորվի: Ինչպես գիտենք միանգամից այդ անսպասելի՝ Խորհրդային Միության մեջ նմանը չունեցող ինցիդենտի մասին նույն օրը հաղորդեց Վրեմյա անունը կրող նորությունների հեռուստաալիքը, հաղորդեց ԱՄՆ-ի Ազատություն ռադիոկայանը, միանգամից Մոսկվայից Երևան թռան ՆԳՆ տեղակալը, Ադրբեջանից և Հայաստանից Ստեփանակերտ թռան Ներքին գործերի նախարարները, Մոսկվայից պատրաստվում էր Ղարաբաղ ժամանել ԱԼՖԱ հատուկ նշանակության գումարտակը: Հազար անգամ թող ինձ ներեն, չեմ ուզում անունները տալ, սակայն երրորդ օրը ինչ որ ձևով իմ տեղը իմացան և ինձ մոտ ժամանեցին մերօրյա հերոսներից երկուսը և գունաթափ հայացքով խնդրեցին ազատ արձակել պատանդներին: Այդ պատանդները ազատ արձակվեցին այն ժամանակ, երբ  ի կատար ածվեց իմ կողմից ներկայացված պահանջը: Այս ամենը մասնավորապես, քիչ վրիպումով ներկայացված է Վիկտոր Կրովոպուսկովի «Мятежный Карабах» գրքում:

Կներեք անհամեստության համար: Դուք տվեցիք հարց և ստացաք պատասխան:

Երևի պատկերացնում էք թե ինչ է նշանակում ԽՍՀՄ օրոք դիմել նման քայլի: Սա եղավ Արցախում առաջին ինցիդենտը: Արցախյան հերոսներից շատերը չեին դիմի նման ռիսկի: Ինձ սպասում էր գնդակահարություն: Ես արդեն ձերբակալված էի, սկսվեցին քննիչների հալածանքները, սակայն այդ ամենին վերջ դրեց սկսվող պատերազմը:


-Ճի՞շտ հասկացա, որ ներկայացվածը նշանակալիցն էր:


-Ո՛չ, ներկայացվածը կապված էր Ձեր առաջին հարցի՝ կապված վախի հետ: Իսկ նշանակալիցը այն էր, որ Երևանի փողոցներում հայտնված մոտ 70 ընտանիք Մարտակերտի շրջանից, անձամբ իմ ջանքերով, մի քանի էտապով տեղավորվեցին ծաղկաձորի ճամբարներում: Դրանց մեջ էին նաև Մարտակերտի իմ հարևանները (Հակուլունց): Այդ ընտանիքներին թվում էր թե իրենցով երևի զբաղվում է պետություն կոչվածը: Նրանց պարզապես հայտնի չեր թե ինչպիսի ջանքեր էր գործադրվել դրա համար:


-Ձեզ դու՞ր է գալիս Մոսկվան:


-Ռուսաստանը, մասնավորապես Մոսկվան փրկություն էր այն նեղ տարիներին, երբ պատերազմի պատճառով մեր ժողովուրդը կտրվեց իր տուն ու տեղից և հայտնվեց դժվարին ու ծանր դրության մեջ: Ես շնորհակալ եմ այս քաղաքից իր ողջ դաժանությամբ հանդերձ: Ինչ մնում է դուր գալուն, ո՛չ, այս քաղաքը ինձ դուր չի գալիս: Իմ սիրած քաղաքը Երևանն է: Ես Երեվանում մի քանի անգամ գնել եմ բնակարաններ, այնուհետև վաճառել: Այս անգամ ես որոշել եմ գնել ոչ թե վաճառքի, այլ ապրելու համար: Ես որոշել եմ տարվա մի մասը անց կացնեմ Մոսկվայում, մի մասը իմ հայրենիքում՝ Երևանում, Մարտակերտում:


-Իսկ չե՞ք կարող վերջնականապես վերադառնալ հայրենիք:


-Վերջնականապես վերադառնալու համար, որպես խոչընդոտ համարվում են մի շարք երկարաժամկետ պայմանագրեր, որոնք իրենց մեջ կրում են պարտադրանք: Իմ նպատակն է վերադառնալ հայրենիք, սակայն մինչ վերադառնալը պետք է հասցնել մի լուրջ օգտակար բարենպաստ ծրագիր իրականացնել, որին առայժմ պատրաստ չեմ: Ժամանակը թող ընդառաջի մեզ, նպատակին հասցնելու մեր ծրագրերը:


-Դուք վերջին անգամ ե՞րբ եք եղել հայրենիքում:


-Երկու տարի առաջ: Ես մեկնեցի Երևան, հաջորդ օրը սկսվեց իշխանափոխությունը: Այնտեղ մնացի այնքան, մինչ կատարվեց իշխանափոխություն և ես վերադարձա Մոսկվա: Արցախում արդեն 28 տարի ավել է, որ չեմ եղել:


-Ինչն է պատճառը: Այդ ինչպես եք դիմանում այդքան ժամանակ առանց հայրենիքի:


-Հայրենիքից երկար ժամանակ բացակայելու հիմնական պատճառը այն է, որ այդպես էլ չհասցրի որևէ լուրջ օգնություն ցուցաբերել, այսպես ասած ձեռք մեկնել: Երբ հասա բավականին ֆինանսապես բարվոք վիճակին, իմ հետ կատարվեց այն, ինչի մասին կգերադասեի չխոսել: Դա իմ բավականին նշանակալից համարձակությունն էր, դա իմ սխալն էր, դա իմ ցավն էր: Երբ ոտքի կանգնեցի ինձ ընդառաջեց դարանակալ հերթական խոշոր փորձանքը: Ես Մոսկվայում չորս անգամ ենթարկվել եմ բոնկրոտի և չորս անգամ ոտքի կանգնել ու սկսել զրոյից: Ես կորցրել եմ խոշոր քանակի գումար, ձեռք եմ բերել մեծ փորձ: Հաշվում եմ՝ ոչ թե կորցրել, պարզապես գնել եմ փորձ: Ցավալին միայն այն է, որ այդ փորձը իմ վրա նստեց բավականին թանկ: Ներկայում գործում եմ զգույշ, աշխատում եմ խուսափել նախկին իրավիճակներից: Սա առաջին պատճառն է: Երկրորդ պատճառը ընտանիքի հետ է կապված, ընտանեկան, անձնական խնդիրների հետ է կապված։


-Դժվա՞ր է երկար ժամանակ չլինել հայրենիքում:


-Ո՛չ թե դժվար, այլ շատ ծանր է երկար ժամանակ չլինել հայրենիքում: Դժվար է այդ զգացումը արտահայտել խոսքով: Մյուս կողմից այն ներշնչում էր իմ ստեղծագործական կյանքում, որի շնորհիվ լույս տեսան չորս բանաստեղծութունների ժողովածու: Երբ հոգիդ վառվում է պատկերները թափվում են ինքնիրեն: Հայրենիքին նվիրված իմ բոլոր բանաստեղծությունները սկիզբ են առել կարոտից տառապող հոգուց: Միևնույն ժամանակ ասեմ, որ եթե չլիներ այդ բացը, չեի ապրի այն տառապալից հաճույքը, որ կոչվում է կարոտ: Ինչքան երկար ես բացակայում հայրենիքից, այնքան շատ ես կարոտում: Ինչքան շատ ես կարոտում, այնքան շատ ես տառապում: Ինչքան շատ ես տառապում, այնքան շատ ես մոտենում Արարչին, այնքան հոգով ես աշխատում, ստեղծագործում: Եկավ պահ, երբ կարոտը վերածվեց թմրադեղի, առանց որի չես կարող հայտնվել քո բնականոն վիճակում: Սա իհարկե տառապալից երջանկության մեկ այլ ձև է:


-Ի՞նչ խորհուրդ կտաք հայրենիքում ապրող այն երիտասարդին, ով պատրաստվում է թողնել հայրենիքը և մեկնել Ռուսաստան:


-Չգիտեմ խորհուրդ տալը ինչքանով է արդարացված, բայց իմ խոսքը հետևյալն է՝

Դու՛ իմ բարեկամ, եթե քո առջև դրել ես նպատակ կայանալ այս կյանքում, կարևոր չէ, թե որտեղ կարող է իրականանալ նպատակդ: Դա կարող է իրականանալ և հայրենիքում և հայրենիքից դուրս:

Իհարկե հեռվից միշտ ուրիշի դաշտը կանաչ է երևում: Սակայն դու պետք է քաջ գիտակցես, առնվազն տեղյակ լինես, որ չպետք է հույս կապես որևէ մեկի հետ, անգամ եթե այդ մեկը քո հարազատն է: Առանձնապես դրսում քեզ սպասում է դժվարին ճանապարհ: Շատ շատերը ճանապարհի կեսից թողել հետ են դարձել: Ռուսաստանը և ընդհանրապես Սփյուռքը փորձադաշտ է: Շատերը ընկնում են այնպիսի փորձանքների մեջ, որ հետդարձի ճանապարհ չեն գտնում: Ռուսաստանում ապրող հայերի 90%-ը կհաստատեն, որ ապրում են հանուն օրվա հացի: Բայց չէ որ կյանքի իմաստը միայն օրվա հացի, կամ նյութական բավարարվածության մեջ չէ:

Այստեղ դու երբեք չես տեսնի այն պարզ ու հրաշալի լուսազարդ երկինքը, ինչ տեսնում ես հայրենիքում: Այստեղ չկա այն արևը, արևածագն ու մայրամուտը ինչ կարող ես կլանված աչքերով մարսել հայրենիքում: Այստեղ չկա այն զուլալ ջուրը, այն մաքուր օդը ինչ հայրենիքում է: Այստեղ երբեք հրճվանքի զգացում չես ապրի ուտելիքից, առանձնապես ֆիզիկական աշխատանքից հետո, ինչ հայրենիքում: Չես խմի այն բնական գինին կամ սեփական ձեռքով քաշած օղին, ինչ հայրենիքում է: Այստեղ երբեք չես լսի այն երաժշտությունը, չես անի այն քեֆ ուրախությունը, ինչ հայրենիքում է: Այստեղ չես բարձրանա լեռներ, որովհետև այստեղ Մոսկվայում կամ մերձակա քաղաքներում մինչև Ուրալ լեռներ պարզապես չկան: Այստեղ երկոյան աստղերի լույսի տակ խարույկ չես վառի, խարույկի շուրջ հարևաններիդ հետ զրույց չես վարի, կարտոֆիլ չես խորովի, որովհետև իրավունք չկա: Այստեղի խոտից հոտ չի գալիս, այստեղի մարդը մոտ չի գալիս: Այստեղ հարևանը հարևանին չի ճանաչում, այստեղ հայի հոգին չի կանաչում:

Ամեն ինչ անհամ է այստեղ, ամեն ինչ անհայտ է այստեղ: Հայրենասեր հայի համար կյանքը այստեղ անիմաստ է: Ամեն հնչյուն իր խոր-ի հետ պետք է հնչի, Ամեն թռչյուն իր երամի հետ պետք է թռչի:


-Ի՞նչ է պետք լիակատար երջանկության համար:


-Լիակատար երջանիկ կարող են լինել միայն հոգեկան հիվանդները, ովքեր անտարբեր են շրջապատի հանդեպ: Այս չար աշխարհում չես կարող լինել լիակատար երջանիկ: Իսկ հնարավորին չափ երջանիկ կյանքով ապրելու համար, հարկավոր է ունենալ՝ բավարարվածության, գոհունակության ու գնահատման զգացում . լինել լավատես . ունենալ սիրած կյանքի ընկեր, ընտանիք . գլխավերև ունենալ ջինջ ու կապույտ երկինք, հայրենիք . սիրած գործ, հավատ վաղվա գալիքի հանդեպ:


-Ինչպիսի՞ն է Ձեր պատկերած հայրենասերի պատկերը:


-Իմ պատկերած հայրենասերը սիրում է իր բնությունը, իր մեջ կրում է իր բազմադարյա պատմությունը, կուլտուրան, լեզուն և գրականությունը, ավանդույթը, ամեն ամենը, ինչ կապված է հայրենի հողի, օդի, ջրի, հավատքի, բարքի հետ: Իմ պատկերած հայրենասերը համեստ է, անչափ բարի ու լավատես, կամքից ուժեղ է, առանց հեգնանքի և պատրաստ հնարավորին չափ տրվելու հայրենանվեր գործին:


-Դուք ունե՞ք հայրենասիրության զգացում Ռուսաստանի հանդեպ:


- Ես Ռուսաստանի քաղաքացի եմ և ուրախ եմ, որ Ռուսաստանը ունի բազմադարյա բարեկամական կապեր իմ հայրենի Հայաստան երկրի հետ: Այո ունեմ այդ զգացումը:


-Շատ հայեր գտնում են, որ մենք անչափ տաղանդավոր ենք, որ մենք ուժեղ ենք, ի՞նչ կարծիքի եք:


-Համաձայն եմ: Մենք տարբերվում ենք բոլորից մեր՝ միմիայն հային յուրահատուկ ունակությամբ: Սակայն մյուս կողմից՝ խելացիները իրենց խելքը ցուցադրանքի առարկա չեն դարձնում: Էլ ավելի խելացի են նրանք, ովքեր ապրում են բարեկեցիկ կյանքով, ովքեր չեն լքում իրենց հայրենիքը և ապաստան չեն որոնում ուրիշի կտուրի տակ: Ցավոք սրտի կան ուժեր, որոնք խոչընդոտում են մեզ լինելու էլ ավելի ուժեղ, հոգեպես և նյութապես:


-Ինչպե՞ս եք վերաբերվում գլոբալիզացիայի հանդեպ:


-Գլոբալիզացիան համաշխարհային չարիք է, որի նպատակն է երկրագնդում հաստատել ճորտատիրական կարգեր: Դա, երկրագունդը սեփականաշնորհելու մի խումբ մարդկանց ծրագիր է: Գլոբալիազացիան դավադրություն է մարդկության՝ առանձնապես ազգային պետությունների հանդեպ:


-Ձեր համար հասարակական կարծիքը ունի՞ նշանակություն:


-Չի կարելի ապրել հասարակության մեջ, անտեսելով հասարակական կարծիքը: Լավ հասարակական կարծիքին արժանանալու համար հարկավոր է կառուցել, ստեղծել, ստեղծագործել, պաշտպանել և ոչ հակառակը: Ֆինանսական ապահովվածությունը, ազդեցիկ կեցվածքը, առավել ևս իշխանությունը մարդուն հեղինակություն չեն տալիս առանց բարեգործության, առանց կառուցողական անշահախնդիր կեցության: Առողջ դրական հասարակական կարծիքը ուղղված որևէ անձին, պատասխանն է նրա կողմից ցուցաբերած սիրո դրսևորման, ուղղված  մերձավորի, հայրենակցի, քաղաքացու հանդեպ:


-Ինչպե՞ս կարելի է հասնել գործունյա կոչվելու կարգավիճակին:


-Գործունյա կարող է դառնալ ցանկացած փողոցային ավազակ: Մինչ գործունյա կոչվելու կարգավիճակին հասնելը, նախ և առաջ հարկավոր է հաստատվել կարգապահի կարգավիճակում: Հարկավոր է դառնալ կարգապահ, օրինապահ գործունյա: Իսկ դրա համար հարկավոր է ձեռք բերել ինքնաքննադատության ունակություն, հարկավոր է ձեռք բերել գիտություն՝ քաղաքացիական և գործարարական էտիկետ:


-Դուք ավելի շատ ստեղծագործում եք, երբ քաղցա՞ծ եք, թե՞ երբ կուշտ եք:


-Ի՞նչ է նշանակում ավելի շատ: Ստեղծագործելը պլանի գերակատարում չէ: Իմ ստեղծագործությունների նշանակալի մասը գրվել է այն ժամանակ, երբ զգացել եմ սնվելու կարիք: Մուսան սիրում է, որ մարմինը ամբողջությամբ տրվի իրեն և ոչ թե զբաղվի մարսողությամբ: Ստեղծագործությունը երկխոսություն է երկնքի, աստղերի, արարչականի հետ:


-Դուք ունենու՞մ եք ցինիզմի պահեր:


-Մեկ մեկ պատահում է, սակայն դա առողջ ցինիզմ է, կառուցողական, ստեղծագործական, որը երբեք չի վերածվում պրովոկացիայի: 


-Ներկայում կոնկրետ ինչի վրա Դուք ավելի շատ ունեք մտավախություն:


-Մտավախություն ունեմ կոպիտ սխալների հանդեպ:


-Ձեր սիրելի խմիչքը:


-Խմիչքների խմիչքը հասարակ ջուրն է: Եթե ի նկատի ունեք ալկոհոլային խմիչքներին, կնախընտրեի  թթի օղին, խաղողի բնականից պատրաստած ընտանի գինին: Ալկոհոլային խմիչք օգտագործում եմ խիստ չափավոր:


-Դուք սպորտով զբաղվու՞մ եք:


-Ցավոք սրտի ժամանակի սղության պատճառով զբաղվում եմ շաբաթը մեկ անգամ:


-Դուք որպես Ղարաբաղցի հայ, ինչո՞վ կարող եք Ձեր օգտակարությունը բերել հայրենիքին:


-Նախ ոչ թե Ղարաբաղցի հայ, այլ պարզապես հայ եմ: Հայ լինելը իմ համար մեծ պատիվ է: Ես ցանկանում եմ, որ իմ ժողովուրդը ապրի խաղաղ ու ապահով կյանք, որ երջանկությունը չփնտրի օտար ափերում: Ինչ վերաբերում է նյութական օգնությանը, ուրախ կլինեմ եթե Տիրոջ կամքով մոտակա տարիներին ի վիճակի լինեմ կատարելու արդարացված ներդրում (թեկուզև խիստ չափավոր), Արցախի տնտեսության մեջ: Դրա համար ինձ ժամանակ է հարկավոր վերականգնելու և վերաիմաստավորելու ընթացիկ խնդիրները:


-Դուք Ձեզ համարու՞մ եք բիզնեսմեն:


-Ինձ համարում եմ սահմանափակ բիզնեսմեն: Ո՛չ թե նրա համար, որ իրավական տեսակետից հիմնարկությունը կրում է սահմանափակ բառակապակցությունը, այլ նրա, որ իսկական-ոչ սահմանափակ բիզնեսմենի հոգում տեղ չունեն սերը և ատելությունը: Այնտեղ ներկա է միմիայն օգուտը:


-Դուք սիրու՞մ եք փող աշխատել:


-Գումարի հետևից չեմ վազում: Օր օրի ձեռք եմ բերում աշխատանքի փորձ: Իսկ գումարը ինքն է  բախում իմ դուռը: Չի կարելի թույլ տալ, որպեսզի քո հոգին և մարմինը վերածվեն շահի ստրուկի: Դեռ ոչ ոգու չի հաջողվել հասնել փողի հետևից:


-Ինչպե՞ս են համատեղում հասարակական գործերը բիզնեսի հետ։ 


-Ես ընդամենը նկարիչ եմ, օժտված սուր հասարակական-քաղաքական հայացքներով: Իսկ բիզնեսով զբաղվում եմ ընտանիքիս հոգսերը հոգալու համար: Ամենը իր տեղն ունի։


-Ի՞նչ է Ձեր համար պատերազմը:


-Տեսե՛լ եմ պատերազմ: Չնայած անձամբ մարդ չեմ սպանել: Ոմանց համար պատերազմը կյանքի և մահվան հարց էր: Նրանք ինքնամոռաց նետվեցին կրակի երախը և անմահացան: Ոմանց համար առիթ էր ցուցադրելու իրենց անուղեղ մկանները: Ոմանց համար առիթ էր կեղծ հեղինակություն ձեռք բերելու, հարստանալու: Ոմանց համար պահ էր հասնելու իշխանության: Իմ համար պատերազմը ողբերգություն է երկու ժողովուրդների համար: Ստեղծում են այնպիսի իրավիճակ, որ ժողովուրդները ելնեն իրար դեմ:

Համոզված եմ հարցերը կարող են լուծել խաղաղ ճանապարհով, հենվելով պատմական տվյալների վրա, ելնելով արդարության սկզբունքից: Պատերազմը երկու բևեռների հակասության, կարգերի փլուզման և քաղաքական կամքի բացակայության հետևանք է:


-Ի՞նչն է պակասում, որպեսզի Ղարաբաղը կոչվի հարուստ ու զարգացած երկիր:


-Որպեսզի կոչվի հարուստ երկիր, հարկավոր է, որպեսզի Արցախցին հարստանա: Նա չպետք է ունենա նյութական կարիք: Առաջին հերթին պետք է լուծարվեն առաջին անհրաժեշտության կարիքները: Խոսքը վերաբերում է աշխատավորին, գյուղացուն, մի խոսքով շարքային քաղաքացուն: Արցախցուն պակասում է ազնիվ վերադասի հոգատարությունը:


-Անարդարության ինչպիսի՞ ձևն է Ձեզ ավելի շատ մտահոգում:


-Փոքր գումարը ձեռք է բերվում մեծ դժվարությամբ և հակառակը: Երբ հատկացված հարկը փոքրի և խոշորի համար կազմում է նույն տոկոսը: Սա անտանելի անարդարություն է: Մի խոսքով ով շատ ունի, նրան էլ ավելի շատ է տրվում, հազարամյակներից եկող՝ անարդար ճանապարհով կուտակված դավադիր պահեստից: Մի խոսքով իսկական սոցիալիզմի բացակայության:


-Որտեղ է ելքը:


-Մի մանր ձեռներեց հարցնում է հոգևորականին, ասում է. «տեր հայր, ես աշխատում եմ գիշեր ցերեկ, սակայն ոչ մի բանի չեմ հասնում: Հակառակը պարտքեր են կուտակվում, քանի որ մուծում եմ մեծ քանակությամբ հարկեր, մնացածը չի հերիքում լուծելու օրվա հոգսերը: Որտե՞ղ է ելքը: Տեր հայրը ասում է. «դու մուծե՞լ ես տասանորդը եկեղեցուն»:  Ձեռներեցը ուսերն է բարձրացնում: Նա անմիջապես վանքից դուրս է գալիս, գնում,  բերում է տասանորդը ու անհամբեր սպասում է պատասխանի: Տեր հայրը ասում է. «որդիս, Նոյը ևս եղել է ձեռներեց: Նա գինեգործ էր: Սակայն նա հարկ չեր մուծում, որովհետև Ամենակարող Աստված մեկուսացրել էր բոլոր հարկահավաքներին»:


-Ձեր կարծիքով ու՞մ է պատկանում հողը՝ անհատին, ձեռներեցին, պետությանը, ու՞մ:


-Հողը պատկանում  է  Արարչին: Անհատը կարող է լինել միմիայն այդ հողի վրա թողած իր աշխատանքի և արդյունքի տերը: Ցավոք սրտի երկրագնդի վրա շարունակվում են զավթողական արշավանքները:


-Ձեռներեցության մեջ որն է ավելի կարևոր ու ձեռնտու՝ լինել լավատես թե՞ հոռետես:


-Նոր ծրագրերի պատրաստման մենեջեր կարելի է ընտրել լավատեսի, իսկ տնտեսագետին՝ հոռետեսի:


-Ձեր կարծիքով ո՞վ է ղեկավարում աշխարհը:


-Ժամանակավոր՝ ոսկին:


-Դու՞ք վախենու՞մ եք ինֆլյացիայից:


-Ինֆլյացիայից թող վախենա ֆինանսների նախարարը:


-Ինչ կասեք նկարչության մասին: Նկարիչներից ո՞ւմ կնախընտրեիք:


-  Լեոնարդո Դա Վինչի: Միքելանջելո: Չնայած վերջինս ավելի շատ ճարտարապետ էր: Ինչ որ տեղ՝  Ռեմբրանտ:


-Դուք մտնու՞մ եք կազինո: Դուք կազինոյում խաղու՞մ եք:


-Ազարտ խաղերը իմ հոգու համար չեն: Ոչ մի անգամ չեմ եղել կազինոյում, չեմ էլ պատրաստվում: Թույլ չեմ տա, որ ինչ որ խաբեբա իմ մատների միջոցով տանի փողերը իմ իսկ գրպանից: Չեմ խաղում ո՛չ մի խաղ, բացառությամբ իմ սեփական խաղի:


-Իսկ ո՞րն է Ձեր խաղը:


-Ինքս ինձ կառավարումը:


-Ինչ է Ձեզ ավելի շատ դուր գալիս Ռուսաստանում, մասնավորապես Մոսկվայում:


-Իսկական ռուսի բարի ներքնաշխարհը, որ հանդիպում է հիմնականում Մոսկվայից դուրս: Ցավոք սրտի աշխարհի տարբեր տեղերից ներխցկվում և անխնա փչացնում են ռուս ժողովրդի ջինջ հոգին և մարմինը: Սա ցեղասպանություն է:


-Դուք կցանկանայի՛ք դառնալ մեր օրերի Ռոբին Գուդը:


-Դուք ինձ ուզում եք գո՞ղ դարձնել:


-Ինչու՞ գող: Ռոբին Գուդը թալանել է միայն հարուստներին և բաժանել աղքատներին:


-Ռոբին Գուդը թալանել է հարուստներին, որովհետև աղքատներից  ոչինչ չես վերցնի: Իսկ  մի մասը տվել է աղքատներին, որպեսզի աղքատները բունտ չբարձրացնեն: Ինձնից ի՞նչ Ռոբին Գուդ:


-Սպորտի ինչպիսի՞ ձև եք սիրում:


-Սպորտի ոչ մի ձև չեմ սիրում, առանձնապես վազքը: Չնայած դրան՝ սիրում եմ ֆուտբոլ:


-Ինչպիսի՞ դասակարգին եք պատկանում:


-Ես բանվորի տղա եմ: Հետևաբար պատկանում եմ բանվոր դասակարգին:


-Ի՞նչ է ձեր համար մեծամասնությունը:


-Նայած ինչպիսի մեծամասնություն և ինչի շուրջ: Բոլշևիկներն էլ մեծամասնություն էին, որ կերան միլիոնավոր մարդկանց գլուխ: Աշխատում եմ խուսափել մեծամասնությունից: Հավաք, սիրում են գայլերը: Հավաքվում ոռնում են, որոշում թե ու՞մ տունը պետք է քանդեն: Ես ստեղծագործ եմ ու արարիչ:


-Դուք Ձեզ համարու՞մ եք լավ մարդ:


-Նույնիսկ ամենավտանգավոր հանցագործը անգամ ինչ որ մեկի (հարազատ, մերձավոր) համար լավ մարդ է: Ես ինձ համարում եմ ավելի շատ կարգապահ, որովհետև չեմ խառնում օրենքի կողմից սահմանված կարգը, չեմ խանգարում ոչ մեկին աշխատելու, արարելու, ոչնչով չեմ վնասում իմ շրջապատին:


-Ինպե՞ս կարելի է Ձեզ վնասել:


-Առաջ ինձ վնասելու համար բավական էր մեկ վիրավորական խոսք կամ թարս հայացք: Ներկայում նման ձևով չես վնասի: Լուրջ վնաս պատճառելու համար, կարող եք ինձ ենթարկել ազատազրկման: Այնտեղ ես պարզապես կխելագարվեմ: Ես ազատության սիրահար եմ, ինձ չի կարելի տեղավորել զնդանում: Իմ մտքերը, պատկերացումները գլոբալ են: Իմ կապը տիեզերքի հետ է: Նույնիսկ այնպիսի մեծ քաղաք՝ ինչպիսին Մոսկվան է, չի համապատասխանում իմ պատկերացումներին: Հաճախ դուրս եմ  գալիս քաղաքից և իմ հոգին լրացնում մերձմոսկովյան դաշտերի, անտառների անծայրածիր հմայնքով:


Իսկ հարվածել իմ դեմքին, ցեխ շպրտել կամ թքել երեսիս, դա միմիայն ինձ կստիպի մի քիչ զբաղվել մարմնիս վերականգնմամբ կամ մաքրությամբ:


-Իսկ ինչի համար կարելի է Ձեզ ազատազրկել:


-Չեք սպասի:


-Կարելի՞ է Ձեզ վստահել որևէ գաղտնիք:


-Նայած ինչպիսի գաղտնիք: Եթե ուզում եք վստահել Ձեզ վստահված՝ Ձեր հարևանի գաղտնի ինֆորմացիան, ո՛չ:


-Դուք լա՞վ կազմակերպիչ եք:


-Ո՛չ միայն: Նաև լավ իմպրովիզատոր:


-Ինչպիսի՞ մարդու հետ կցանկանայիք բարձրանալ լեռները:


-Թափանցիկ:


-Ինչ է Ձեր համար ճշմարտությունը:


-Դեռ ոչ ոք չի տեսել ճշմարտությանը: Իսկ ովքեր պնդում են, որ տեսել են, ասում են, որ ճշմարտությունը ունի երկու երես՝ նայած որ կողմից ես մոտենում:


-Դուք սիրու՞մ եք տալ և ընդունել խորհուրդ:


-Սիրով:


-Ի՛նչ կարծիքի եք՝ Ձեր թիկունքում Ձեզ ավելի շատ քննադատու՞մ են, թե բարեխոսում:


-Ես չեմ տեսնում իմ թիկունքը:


-Դուք հե՞շտ եք ընդունում քննադատությունը Ձեր հասցեին:


-Նախկինում դժվար էի տանում ցանկացած քննադատություն իմ հասցեին, համարելով այն ոտնձգություն իմ անձի հանդեպ: Ներկայում ուշադիր լսում և ընդունում եմ քննադատությունը, առանձնապես եթե այն կոնստրուկտիվ է:


-Ձեր կարծիքով ո՞րն է Մեծ Հայաստանի անկման, տարածքների կորուստի հիմնական  պաճառը:


-Տիգրանի օրոք, երկու կայսրություններ (հռոմեական, հայկական) ի վիճակի չեղան խաղաղ գոյակցել, չընդհարվել մեկ-մեկու: Ի վերջո թվային քանակությունը որոշեց հակամարտության վճիռը ի օգուտ  հռոմեական կայսրության: Այդտեղից էլ սկսվեց Մեծ Հայաստանի տարածքային ամբողջականության պարբերաբար տրոհումը, մինչ մեր օրերը:


-Դուք գո՞հ եք Ձեզնից:


-Հաճախ մտածում ես մի բան, գործնականորեն ստացվում է մեկ այլ բան: Ցանկանում ես անել մեկ բան, ստացվում է Աստված գիտե ինչ: Դառնում ես ինքդ քեզնից դժգոհ: Նման իրավիճակներ հաճախ են պատահում: Լինում են պահեր, երբ ինքդ քեզնից գոհանում ես: Այս կյանքում առկա են դժոհ ու թախծոտ, գոհ ու երջանիկ պահեր:


-Դուք Ձեզ համարու՞մ եք Ձեր կնոջը նվիրված ամուսին:

Մի խոսքով Դուք նայու՞մ եք դեպի ձախ:


-Իմ համար մարդու մարմինը համարյա ոչինչ չարժէ, եթե անգամ իմ դեմ կանգնած լինի միսս Աշխարհը: Իմ գործը հիմնականում մարդու հոգու հետ է: Ձախ թեքվելու և նայելու համար,  հարկավոր է սիրահարվել: Քսանութ տարի ավել է գտնվում եմ Մոսկվայում, նման դեպք չի եղել: Ես չեմ նայում դեպի ձախ, որպեսզի չդառնամ ստախոս, որպեսզի իմ կողմից աշխատած գումարը հասցնեմ իմ երեխաներին, որպեսզի չստանամ վարակիչ հիվանդություն, որպեսզի չքանդվի իմ ընտանիքը և վերջապես, որպեսզի չփչացնեմ իմ տրամադրությունը որոշ ժամանակ հետո հիասթափության  միջոցով: Կար մի պահ երբ իմ ազգակցի ազդեցության ներքո քիչ էր մնում դավաճանեի ինքս ինձ: Սակայն ես գտա ինձ ու հասկացա իմ առաքելությունը երկրագնդի վրա: Ուզում եմ ասել՝ վարում եմ առողջ ապրելակերպ: Անգամ եթե ուզենամ նայել դեպի ձախ, իմ մոտ չի ստացվի, քանի որ միակնասեր եմ:


-Հնարավո՞ր է, որ Դուք բաժանվեք Ձեր կնոջից:


-Եթե Արարիչը մի արասցե բաժանվենք իրարից, ապա պատճառը հաստատ չի գտնվի ձախ կողմում:


-Ինչպե՞ս կարելի է հավատալ, որ հայ տղամարդը քսանութ տարվա մեջ, ոչ մի անգամ չի նայել դեպի ձախ:


-Հավատալը ամենին տված չէ:


-Բայց մեր օրերում ամուսնական նվիրվածությունը մոդայիկ չէ: Ի՛նչ կարծիքի եք:


-Մոդան իմ վրա իշխանություն չունի: Ես դասական մարդ եմ: Իմ նկարները դասական են, երգերը ևս: Դասական են իմ ստեղծագործությունները, խոսակցականը,  մտքերը, հագուստը: Ես ունեմ իմ ոճը:


-Ձեր երեխաները ընտանիքում խոսում են հայերե՞ն թե ռուսերեն:


-Իրենք իրար հետ խոսում են ռուսերեն, իսկ մեզ հետ՝ հայերեն:


-Ձեզ դու՞ր է գալիս Ձեր աշխատանքը:


-Այն մարդը ով զբաղվում է ոչ սիրած գործով, նրա մոտ ոչինչ չի ստացվում: Երկար տարիներ զբաղվում էի գործով, որը ինձ դուր չեր գալիս: Այսինքն զբաղվում էի ոչ իմ գործով: Խոսքը վերաբերում է մթերային ապրանքների առևտրին: Ունեցել եմ 10-ից ավել խանութներ, բաժիններ, կոնտեյներներ, մթերային բազա և այլն: Գումարը ինչպես եկել, այնպես էլ գնացել է: Մի խոսքով չէի կարողանում հայտնվել իմ ափսեում: Ներկայում զբաղվում եմ միմիայն իմ հոբբիով: Զբաղվում եմ պրոդյուսերական աշխատանքով: Ես իմ հոբբին դարձրել եմ մասնագիտական աշխատանք: Այդ է պատճառը, որ աշխատելուց չեմ հոգնում: Երբ սիրում ես աշխատանքդ, աշխատելուց  չես հոգնում: Երբ սիրում ես աշխատանքդ, աշխատանքը ոչ միայն պատճառում է բավականություն, այլ գոհացնում է համեստ ֆինանսական պարգևատրմամբ:


-Դուք ունեք երաժշտական կրթություն:


-Ցավոք սրտի ո՛չ: Ես երաժշտության խելագար եմ: Եթե ունենայի երաժշտական կրթություն, կլինեի ճանաչված մեծ երաժիշտ: Անգամ իմ աշխատանքը հայրենիքում կապված էր երաժշտության հետ: Ունեի փոքրիկ ձայնագրման սրահ, որտեղ հաճույքով աշխատում էի: Երկար տարիներ հորինում էի տարբեր ժանրի երգեր: Ափսոս որ չեմ ձայնագրել: Այս վերջերս որոշեցի ստեղծագործել, հորինել երգեր ու պահպանել հորինածը: Ներկայում աշխատում եմ թողարկել երգերի ժողովածու:


-Ինչպիսի բնույթի երգեր են:


-Տարբեր: Հիմնականում ազգային, հայրենասիրական: Կան նաև էստրադային երգեր:


-Ե՞րբ եք պատրաստվում թողարկել երգարանը:


-Հաջորդ տարի:


-Ձեր կարծիքով ո՞ր աշխատանքն է համարվում ամենից ծանրը:


-Ամենից ծանր աշխատանքը՝ աշխատանք որոնելն է:


-Ի՞նչ կարող եք ծածկասել Ղարաբաղցուն:


-Մարդուն, որ ապրում է Արցախում չի կարելի ինչ որ բան ծածկասել, հուշել, առավել ևս խորհուրդ տալ: Արցախում ապրող հայը դարեր շարունակ պաշտպանել է իր հայրենիքը տարբեր բռնակալների ոտնձգություններից,  միշտ պաշտպանել է իր ինքնուրույնությունը, միշտ ունեցել է սեփական ձեռքերով ստեղծած հացը, նա անցել է կյանքի բոլոր դժվարությունները, կուտակված փորձը փոխանցելով սերունդներին: Ղարաբաղցին մշակ է և գիտնական, երաժիշտ է և տիեզերագետ, բժիշկ է և քաղաքական գործիչ: Նա առաջին հերթին երջանիկ է իր աշխատանքով: Եթե նա ունի աշխատանք, մնում է միայն նրան ցանկանալ ամենայն բարին:


-Դուք սիրու՞մ եք Ձեզ:


-Անկեղծ ասած այո, սակայն գլուխս չեմ կորցնում:


-Ինչքան գիտեմ Դուք չեք ծխում սիգարետ: Իսկ նախկինում ծխե՞լ եք:


-Ոչ երբեք չեմ ծխել:


-Դուք խելացի՞ մարդ եք:


-Հարկավոր է իմանալ, երբ լինել  խելացի: Ո՛չ ամեն անգամ է իմ մոտ ստացվում լինել խելացի:


-Դուք հաջողա՞կ եք:


-Երբ Արարիչը ինձ տալիս է հաջողություն, աշխատում եմ գնալ ընդառաջ: Այո, դա հաճախ է լինում:


-Ինչպես անել, որպեսզի արժանանալ մասսայական հարգանքի:


-Ասացվածքը ասում է. «բարձրացրու ինքդ քեզ, և  քեզ կհարգեն»:


-Ինչպե՞ս կարող է իրեն բարձրացնել Ղարաբաղցին, որպեսզի հարգանքի արժանանա ադրբեջանցու կողմից:


-Այս կյանքում լինում են պահեր, երբ իրավիճակը ստիպում է ստիպել, որպեսզի հարգանքը գտնի իր տիրոջը: Հարկավոր է ոչ միայն ուժեղանալ, այլև ուժ գործադրել՝ քաղաքական, եթե հարկ լինի նաև ռազմական: Հարգանքի լեզուն տարբեր է: Ցավոք սրտի կան ազգեր, որոնք հասկանում են միմիայն հարգանքի ուժային տարբերակը: Հարկավոր է դրան պատրաստ լինել:


-Ինչ կարծիքի եք, Ղարաբաղը կստանա՞ հնարավորություն կոչվելու բանակցող կողմ:


-Ցանկալի չէ, քանի որ այսօր միակ ընդունելի տարբերակը միացումն է Հայաստանի հանրապետության հետ:


-Հայ ժողովուրդը նշեց հայերի ցեղասպանության 105-րդ տարելիցը: Ինչպիսի՞ ընթացք կստանա Հայկական հարցը:


-Եկել է ժամը, ցեղասպանության հարցը ներկայացնելու ՄԱԿ-ի միջազգային դատարան: Սա Արևմուտքի դաշտում իրականացվող գործողություն է, որը կարող է իրականանալ միմիայն Արևմուտքի թույլտվությամբ, ավելին՝ նրա միջոցով, արևմտահայության համար: Արևմուտքի նպատակն է Միացյալ Հայաստանի ծրագրի իրագործմամբ, կտրել ներկայիս Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանից: Դա անթույլատրելի է: Մենք պարզապես կուլ կգնանք գոբալիստական այդ հրեշին:


-Ասում են Մոսկվայում մարդ պետք է լինի անկոտրում, ինչպես մետաղն է, առանձնապես եթե գործարար է, որ կարողանա առաջ շարժվել: Ի՞նչ կասեք:


-Այս քաղաքում շատ երկաթ է ջարդվել: Այս քաղաքում հարկավոր է ջուր լինել, այն էլ մաքուր, զուլալ ջուր: Ջուրը կոտրել հնարավոր չէ:



Նյութը պատրաստեց Նվարդ Ավագյանը



Հարցազրույց

հասարակական քաղաքական գործիչ Հ. Օհանյանի հետ

 

- Պրն Օհանյան, Դուք որպես Ռուսաստանի հասարակական-քաղաքական գործիչ, ծնունդով Ղարաբաղցի, ինչպիսի՞ սպասումներ ունեք հայ-ռուսական կապերի ամրապնդման հեռանկարից:

Ինչպե՞ս  կգնահատեիք Ղարաբաղում իրականացվող սոցիալ-տնտեսական ծրագրերի առաջընթացը:

 

-Նախ ցանկալի կլինի, որ վերադառնանք մեր արմատներին և Ղարաբաղի տեղ օգտագործենք Արցախ անունը:

Ես  28 տարուց ավել չեմ եղել Արցախում, չունեմ որևէ կապ Արցախում ընթացող առաջխաղացումների հետ, հետևաբար չեմ կարող տալ որևէ գնահատական: Իհա՛րկե, տեղյակ եմ այնտեղ կատարվող իրադարձություններին, սակայն ոչ ավելին: Իսկ հայ-ռուսական հարաբերություններից սպասում եմ էլ ավելի սերտ մերձեցում:

 

-Կարո՞ղ ենք ենթադրել, որ այդ սերտ մերձեցմանը հրահրում է հենց Ռուսաստանը՝ զինելով Ադրբեջանին նոր ժամանակակից ռազմական տեխնիկայով:

 

-Սա ժանգոտված թեմա է, այս թեման անընդհատ խաղարկում են արևմտամետ ուժերը, հետապնդելով դավադիր նպատակ: Այդ սերտ մերձեցմանը առաջին հերթին հրահրում է Հայաստանի կառավարության նախատեղյակ անհաջող երկդեմ քաղաքականությունը: Եթե Հայաստանը շարունակի այդ երկերես քաղաքականությունը, նոր սադրանքներ են սպասում մեզ: Ինչ ցանես, այն էլ կհնձես:

 

-Ուզում եք ասել մենք չպետք է ունենանք այլընտրա՞նք:

 

-Եթե կոչվում ես ռազմավարական դաշնակից, ու սիրախաղում ես քո դաշնակցի թշնամու հետ, նման դաշնակցությունը խնդիրներ կունենա: Իսկ այլընտրանք կարող ենք ունենալ Չինաստանի կամ Իրանի հետ:

 

-Չի՞ թվում ձեզ արդյոք, որ Ռուսաստանը էլ ավելի է ուժազրկում Հայաստանի ինքնիշխանությունը:

 

-Հայաստանի ինքնիշխանությունը ուժազրկում է Հայաստանի դրածո կառավարությունը արևմտյան գլոբալիստական կաբալայի կողմից: Նայեք, ովքեր են կառավարությունում, Ազգային ժողովում, ինչպիսի օրենքներ են ընդունում, ինչպիսի սահմանադրություն են իրականացնում: Այսօր, այդ չափավոր ինքնիշխանությունը դեռևս գոյություն ունի ի շնորհիվ հայ-ռուսական կապերի:

 

- Ի՛նչ կարող եք ասել ապրիլյանի մասին: Եթե կարող եք, էլ ավելի մանրամասն ներկայացրեք ձեր տեսակետն, կապված՝ Ադրբեջանին Ռուսաստանի կողմից զենք մատակարարելու հետ:

 

-Եթե ուզում ենք իմանալ թե ինչպիսի ուժերի դրդմամբ սկսվեց ապրիլյան պատերազմը, եկեք տեսնենք, թե երկու օր հետո, ում կողմից կասեցվեց այդ հակամարտությունը: Այնժամ, ամեն ինչ կդրվի իր տեղը: Իսկ Ռուսաստանը զինտեխնիկա վաճառում է Ադրբեջանին այն բանի համար, որպեսզի՝

 

ա) թուլացնի ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ազդեցությունը այդ ոլորտում Ադրբեջանի վրա.

բ) Ռուսաստանը վաճառելով զենք Ադրբեջանին, նրան կանգնեցնում է պարտավորության առջև, որ այդ զենքը չի ծառայեցվի հարձակողական նպատակներին: Այսինքն Ադրբեջանը պարտավորություն է վերցնում Ռուսաստանի հանդեպ.

գ) այն հնարավորություն է ընձեռնում Ռուսաստանին զենք մատակարարել նաև Հայաստանին.

դ) զինելով երկու կողմին էլ ամենաժամանակակից տեխնիկայով, պատերազմը դարձնում է անիմաստ: Այսինքն առաջնային պլան է մղում երկկողմ կանխիչ գործոնը:

 

- Ասում են՝ Ստեփանակերտը ծաղկել սիրունացել է, օր օրի ավելի է շենանում: Ի՞նչ կարող եք ասել այդ առթիվ:

 

-Ստեփանակերտի շենացումը չափանիշ համարվել չի կարող: Ստեփանակերտով չի որոշվում շենացման աստիճանը: Իհարկե, հասկանում ենք՝ մեզ պետք է անկախ հանրապետությանը վայել, միջազգային չափանիշներին համապատասխան մայրաքաղաք, սակայն ոչ շրջանների հաշվին: Նայենք՝ ինչ վիճակում է գտնվում Մարտակերտը: Մի՞թե դրան է արժանի այդ քաղաքը, որը ժամանակին կերակրում էր ոչ միայն մարզը, այլև ողջ Ադրբեջանը իր գյուղատնտեսական մթերքներով, որը ամբողջ երկրով (ՍՍՀՄ) մեկ հռչակված էր իր գինեգործությամբ:

 

-Ձեր կարծիքով ի՞նչն է պատճառը, որ շրջանները մնում են այդ վիճակում, ինչպես օրինակ Մարտակերտն է:

 

-Հիմնական պատճառը հարկավոր է փնտրել Հայաստանի կառավարության ստվերային քաղաքականության մեջ: Եթե միջազգային բանկից ներմուծված հինգ միլիարդ դոլլարի հասնող վարկը օգտագործվեր նպատակային ձևով, մենք այսօր կունենայինք բարգավաճ երկիր:

Դուք հարցնում եք՝ ինչն է պատճա՞ռը:

Եթե սկսենք պատճառների թվարկումից, մեզ չի հերիքի մի ամբողջ հատոր, եթե անգամ այն սկիզբ առնի ամենամյա համահայկական դրամահավաքի տեղին օգտագործելուց և վերջանա ոսկու հանքերից ստացվող հարկերի տեղին վերաբաշխումից:

 

-Անձամբ Դուք քսան տարիների ընթացքում ցուցաբերե՞լ եք որևէ նյութական օգնություն: Օրինակ՝ ինչքան գիտենք մարտակերտցիները ստեղծեցին հիմնադրամ  և ցուցաբերեցին օգնությունԴուք մաս կազմու՞մ եք այդ ձեռնարկության: Որոշ մարտակերտցի գործարարներ ֆինանսական օգնություն են ցուցաբերել մարտակերտի չքավորներին: Դուք մաս կազմու՞մ եք այդ ամենին: Կամ ասենք, որպես գործարար, Դուք ցուցաբերե՞լ եք որևէ անհատական ակտիվություն այդ ուղղությամբ

 

-Ո՛չ, չեմ ցուցաբերել որևէ նյութական օգնություն: Առայժմ պատրաստ չեմ: Ես ինքս գտնվում եմ նյութական կարիքների մեջ: Միևնույն ժամանակ եկեք հասկանանք, թե ինչ է իրենից ներկայացնում այդ օգնություն կոչվածը: Որպեսզի համարվի հասկանալի, հարկավոր է իմանալ, թե ինչի կարիք է զգում տեղի բնակիչը: Անկասկած, տեղի բնակիչը զգում է արժանապատիվ աշխատանքի ու աշխատավարձի կարիք: Ինչպես գիտենք, շրջանը այդ առումով գտնվում է բավականին ծանր վիճակում: Որևէ մեկը որևէ քայլ կատարե՞լ է այդ ուղղությամբ:

Իհարկե ողջունելի է ցանկացած հովանավորություն: Սակայն հարկավոր է նկատել, որ շատերը պատրաստվում են թողնել հայրենի հողը, ելնելով ֆինանսական դժվարություններից:

Հերիք է կառուցենք եկեղեցիներ, ինչքան կա՝ բավարար է: Մեր համար առաջին հերթին մեր հոգիները պետք է դառնան եկեղեցիներ: Իսկ դառնալու համար հարկավոր է ոչ միայն հոգևոր այլև ֆիզիկական ապահովություն:

Ինչ վերաբերում է մարտակերտցիների դրամահավաքին՝ այո լսել եմ, չորսհարյուր մարտակերտցիներ երեք տարվա մեջ հավաքել են երեք միլիոն ռուբլի և Մարտակերտում տեղակայել լուսակալ ջահեր:

Սա ողջունելի է:

Սակայն եթե խորանանք, ու՞մ են պետք այդ ջահերը, որ տեղացին այդ լույսի տակ պետք է քայլի խավար հոգով: Եթե նա թեկուզև ստամոքսի հարցը լուծում է ձեռքը մեկնելով  հարևանի ծառից մեկ թուզ պոկելով, սակայն չունի գումար իր երեխային շրջկենտրոն կամ մայրաքաղաք հասցնելու բուժման նպատակով:

Իհարկե, հասկանում ենք՝ արվածը չարվածից լավ է: Սակայն մենք պետք է հասկանանք, թե որն է առաջնայինը և գործենք այդ ուղղությամբ:

Ի՞նչ ասել է՝ որոշ գործարարներ գումար են տրամադրել մարտակերտի չքավորներին: Այդ երբ աշխատասեր